پدر فرهیخته سیستانی؛‌ چطور فرزندانمان را کتاب خوان کنیم؟

این یادداشت در تاریخ ۲۲ مهر ۱۳۹۶ در روزنامه شرق به چاپ رسیده است.

http://sharghdaily.com/fa/main/detail/143380/%D8%B3%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%8A%D9%87%E2%80%8C%DA%AF%D8%B0%D8%A7%D8%B1%D9%8A-%D8%A8%D8%A7-%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%8A-%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF-%D9%83%D8%AA%D8%A7%D8%A8%E2%80%8C%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%D9%8A

دوستی نقل می‌کرد که سفری به سیستان و‌ بلوچستان داشته است. در طول سفر به روستایی رفته و با جوانی دانشجو در آنجا صحبت می‌کند. می‌گفت متعجب شدم وقتی جوان دانشجو گفت بچه همین روستا هستم و خودش، خواهر و برادر دیگرش، همه تحصیلات دانشگاهی دارند! چنین خانواده‌ای تحصیل‌کرده، در آن روستا و با آن امکانات، خیلی عجیب است. از جوان پرسیدم چطور همه شما دانشگاه رفته‌اید و تحصیلات خوب و…؟ گفت کوچک که بودیم، پدرم که به خانه می‌آمد، به مادرم می‌گفت، خانم آن کتاب مرا بیاور! روزی دو ساعت کتاب می‌خواند و ما هم که با تعجب این رفتار هر روز پدرمان را می‌دیدیم، دوست داشتیم کتاب بخوانیم و باسواد شویم. گفت بزرگ‌تر که شدم و خواندن یاد گرفتم، یک روز فهمیدم خیلی وقت‌ها پدرم کتاب را برعکس دست می‌گرفت! او اصلا سواد خواندن نداشت! اما دوست داشت که ما کتاب‌خوان شویم! دوست داشت باسواد شویم!

آمار خیلی دقیق و جدیدی درباره سرانه مطالعه در کشورهای مختلف دنیا وجود ندارد اما براساس آماری که یک شرکت مطالعات بازار آلمانی چند سالی است منتشر کرده، هندی‌ها با بیش از ١٠ ساعت مطالعه در هفته، در میان کشورهای دنیا بیشترین میزان مطالعه را دارند! بله، هندی‌ها! شاید همین موضوع باعث شده یکی از بزرگ‌ترین ناشران کودک دنیا، به‌نام اسکولستیک (Scholastic)، در پاییز ٢٠١٥ تحقیقی روی بچه‌های شش تا ١٧ساله هندی و بحث مطالعه در آنجا انجام دهد که نتایج بسیار جالب و آموزنده‌ای دارد. براساس این مطالعه، بیش از ٧٥ درصد بچه‌ها کتاب‌های خنده‌دار را نسبت به کتاب‌های دیگر ترجیح می‌دهند. همچنین بیش از ٨٠ درصد بچه‌ها، کتاب‌خواندن به‌عنوان سرگرمی و شادی را ترجیح می‌دهند (نه به‌صورت جدی، دستوری و با موضوعات جدی!). نکات جالب دیگری هم به‌دست آمده است که می‌توانیم از آنها بهره ببریم. مثلا برای بچه‌ها با صدای بلند در خانه کتاب بخوانیم. این‌گونه، بچه‌ها احساس می‌کنند که والدین، وقت ویژه‌ای به آنها اختصاص داده‌اند و عاشق همین مورد توجه قرارگرفتن هستند. یا اینکه بچه‌ها دوست دارند خودشان کتاب را انتخاب کنند (ممکن است شما گزینه‌هایی برای انتخابشان طرح کنید)، اما دوست دارند خودشان تصمیم نهایی را بگیرند. پس نباید اصرار کنیم که حتما فلان کتاب را بخوان یا فلان کتاب را نخوان! یا مطالعاتی دیگری که در کشورهای توسعه‌یافته انجام شده، حاکی از آن است که اگر می‌خواهیم بچه‌هایمان، نسل آینده‌مان، آینده‌سازان کشورمان، بیشتر از ما کتاب بخوانند، بهتر است به‌صورت منظم برای بچه‌ها کتاب بخوانیم. مثلا روزی نیم‌ساعت و در ساعتی مشخص! در لابه‌لای خواندن کتاب از بچه‌ها سؤال کنیم (این کار هم باعث می‌شود آنها با کتاب ارتباط برقرار کنند و هم در درک آنها از مفاهیم، بسیار سودمند است). دسترسی به کتاب را برای آنها ساده کنیم (مثلا در خانه، جایی را برای کتاب‌های آنها اختصاص دهیم یا در جاهای مختلف خانه، تعدادی کتاب قرار دهیم تا جلوی چشمشان باشد). خودمان الگوی خوبی برای کتاب‌خواندن آنها باشیم. اگر هیچ‌وقت خودمان کتاب نمی‌خوانیم و به آنها اصرار کنیم که تو کتاب بخوان، بعید است نتیجه دهد! داستان پدر مهربان و فوق‌العاده سیستانی را به یاد داشته باشیم! در‌صورت‌امکان بچه‌ها را گهگاه به کتابخانه ببریم. بگذاریم با فضای کتابخانه‌های عمومی و افراد کتاب‌خوان آشنا شوند. از حدود پنج‌سالگی، موضوعات مختلف کتاب را برایشان جدا کنیم؛ چراکه کم‌کم قابلیت تشخیص و تمایز دارند. همین دیدن موضوعات متفاوت برایشان مفید است.

جالب است که براساس تحقیقات آکادمی اطفال آمریکا، کتاب‌خواندن با صدای بلند برای بچه‌ها و صحبت‌کردن درباره تصاویر کتاب، در‌صورتی‌که متناسب با سن کودک باشد، مهارت‌های زبانی، سوادآموزی و ارتباط با والدین را بهبود شایان‌توجهی می‌بخشد. حتی برای اولین‌بار شواهدی به‌دست آمده است که نشان می‌دهد کتاب‌خواندن با صدای بلند برای بچه‌ها، می‌تواند در رشد بیولوژیک مغز بچه‌ها مؤثر باشد؛ یعنی رشد مغزی بهتری داشته باشند.

اما همه خوب می‌دانیم که وضعیت کتاب‌خوانی و مطالعه در کشورمان چنگی به دل نمی‌زند. اینکه باید به فکر خودمان باشیم و بیشتر کتاب بخوانیم کاملا روشن است و ان‌شاءالله در حال بهبود! اما بهتر است اگر کاری از دستمان برمی‌آید، برای نسل بعدی‌مان هم انجام دهیم. قطعا هندی‌ها ٣٠ سال یا حتی ٢٠ سال قبل کتاب‌خوان‌ترین مردم دنیا نبودند. همین چند دهه اخیر عزم خود را جزم کرده‌اند و نتیجه‌اش را هم می‌توان مشاهده کرد. آنها هم حتما روی فرزندانشان، مدارسشان و آموزششان بسیار کار کرده‌اند. باور داشته‌اند که اگر بیشتر کتاب بخوانند، کشور بهتری خواهند داشت. ما هم کشور بهتری خواهیم داشت، اگر خودمان و فرزندانمان بیشتر کتاب بخوانیم.

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *