زندگی ما و رنج‌های ناآگاهی از خودآگاهی!

این یادداشت در تاریخ ۲۶ بهمن ۱۳۹۶ در روزنامه شرق به چاپ رسیده است.

http://www.sharghdaily.ir/News/162489/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%20%D9%85%D8%A7%20%D9%88%20%D8%B1%D9%86%D8%AC%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%86%D8%A7%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%AE%D9%88%D8%AF%D8%A2%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C!

در یادداشت «قدرت بیشتر، مانعی بر شناخت بهتر خود!» مقرر شد دو مورد از سه دستاورد تحقیقات و مطالعات خانم «تاشا اوریچ» که در آن یادداشت اشاره نشده بود، در یادداشت بعدی طرح شود. گفته شد که چقدر مبحث خودآگاهی و شناخت از خود، در دنیای مدیریت امروز دغدغه‌ای جدی محسوب می‌شود و ضعف در آن، چه اثرات مخربی در رفتار ما انسان‌ها و مدیران به‌وجود می‌آورد. اشاره شد که نتیجه تحقیقات نشان می‌دهد از عجیب‌ترین اثرات مخرب ‌نداشتن خودآگاهی و شناخت کافی از خود، دروغگویی و کلاهبرداری است! نتایج تحقیقات ١٥ ساله خانم اوریچ نشان می‌داد که فقط ١٠ تا ١٥ درصد آدم‌ها خود را تا حد مقبولی می‌شناسند و مابقی تصور می‌کنند که خود را می‌شناسند! و اولین مورد از سه دستاور تیم خانم اوریچ این بود که تجربه و قدرت هر دو، مانعی بر خودآگاهی و خودشناسی هستند و در بسیاری از مواقع موجب اعتمادبه‌نفس کاذب در ما می‌شوند!

اما دو مورد دیگر چیست؟ یکی تعریف خودآگاهی یا خودشناسی است. براساس مطالعات این تیم و جمع‌بندی هر آنچه تا پیش از این در کارهای دیگران بوده است، می‌گویند خودآگاهی دو وجه دارد؛ یکی وجه داخلی (درونی) و یکی وجه خارجی (بیرونی)! خودآگاهی درونی یعنی تا چه میزان ارزش‌ها، احساسات و آرزوهای ما برایمان روشن و شفاف بوده و با محیط اطرافمان، با عکس‌العمل‌ها (افکار، احساسات، رفتارها و قوت و ضعف‌های دیگران) یا اثراتش روی دیگران تناسب دارد! واقعیت آن است که مفهوم دشواری برای تعریف است؛ پس اگر بخواهیم جور دیگری آن را دریابیم، می‌گویند فردی که خودآگاهی درونی بالاتری دارد، معمولا در ارتباطاتش با دیگران و محیط کار رضایت بیشتری داشته، کنترل فردی بیشتری روی خود دارد و در مجموع احساس خوشبختی بیشتری از زندگی می‌کند. این موارد در تضاد صریح با استرس، عصبانیت و افسردگی است. از سوی دیگر، خودآگاهی بیرونی یعنی تا چه میزان درک خوبی از آن‌گونه که دیگران ما را با همان شاخص‌های خودآگاهی درونی (شفافیت و تناسب ارزش‌ها، احساسات و آرزوها) می‌بینند، داریم؟ یعنی تا چه میزان تصویری که دیگران از ما دارند، برایمان شفاف است؟ می‌گویند کسانی که خودآگاهی بیرونی بالاتری دارند، بهتر می‌توانند دیگران را درک کرده و نقطه نظرات دیگران را متوجه شوند. در نتیجه تعاملات بهتری با دیگران داشته و در کل افراد مؤثرتری هستند. نکته جالبی که از این مطالعات حاصل شده، آن است که خودآگاهی و شناخت از خود باید هر دو وجه درونی و بیرونی را شامل شود و این دو وجه رابطه معناداری با یکدیگر ندارند؛ یعنی ممکن است فردی خودآگاهی درونی بالایی داشته باشد، اما خودآگاهی بیرونی ضعیفی داشته باشد و در مجموع مشکلات نداشتن خودآگاهی کافی ایجاد می‌شود. پس ایجاد تعادل میان این دو وجه و پرداختن هم‌زمان روی هر دو از الزامات رشد خودآگاهی در ماست.
اما مورد آخر می‌گوید به جای آنکه از خود بپرسیم چرا من چنین آدمی هستم، از خود بپرسیم من چگونه آدمی هستم؟! یعنی چه؟ می‌گویند مطالعات نشان می‌دهد افرادی که صرفا در خود فرومی‌روند و به چرایی رفتار یا شخصیت خود می‌پردازند، معمولا به نتیجه مثبتی نرسیده و در بسیاری مواقع منجر به افسردگی نیز می‌شود. اما اگر به جای چرایی به دنبال تعریف چگونگی رفتار یا شخصیت خود باشیم، نتایج بسیار اثربخش‌تری به‌دست می‌آید. وقتی ما به دنبال چرایی می‌گردیم ممکن است توجیهات مختلفی برای رفتارمان بیابیم، اما وقتی به چگونگی رفتارمان فکر می‌کنیم راحت‌تر می‌توانیم بپذیریم که می‌شد مثلا به جای دروغ گفتن حقیقت را گفت و نتیجه نهایی نیز بد نباشد.
خودآگاهی مسیری طولانی و شاید تمام‌نشدنی است. خیلی از ما آدم‌ها عمرمان تمام می‌شود و تا لحظه آخر هم به سطح خوبی از خودآگاهی نرسیده‌ایم! برای خودآگاهی درونی خودمان حداقل سالی یک‌بار شده ارزش‌ها و آرزوهایمان را مرور کنیم. برای خودآگاهی بیرونی خودمان، سالی یک‌بار شده از یک فرد منصف و قابل اعتماد بازخورد بگیریم و برای نقد خودمان و رشدمان به جای پرسیدن چرا، بیشتر از چگونگی بپرسیم. بیشتر به گونه‌های دیگر رفتارکردن، حرف‌زدن و عمل‌کردن فکر کنیم. اواخر سال است و معمولا این روزها می‌تواند از بهترین فرصت‌ها و روزهای جهش در خودآگاهی و خودشناسی‌مان باشد. مطمئن باشیم که خودشناسی بیشتر، چه در زندگی فردی، چه حرفه‌ای و چه رشد و توسعه کشورمان، به‌شدت اثرگذار خواهد بود؛ ما به افرادی با سطح خودآگاهی بالاتر نیازمند نیستیم، بلکه محتاجیم!

 

ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *